صورتى كه هتك حرمت نباشد ، اشكالى ندارد . از اين مسأله حكم قسمتهاى باقيمانده از قبرستان كه جزء راه نشده است نيز روشن مىشود ، كه در فرض اول ( املاك شخصى ) تصرف در آنها و فروش آنها جز با اجازهء مالكش جايز نيست ؛ و در فرض دوم ( اوقاف عام ) جز با اجازهء متولَّى يا آنكه مانند او حق تصرف دارد جايز نيست و بهاى آن بايد صرف در ديگر قبرستانهاى مسلمانان بشود و به احتياط واجب آنچه نزديكتر است مقدم است ؛ و در فرض سوم تصرف در آن بدون نياز به اجازهء كسى ، جايز است . در صورتى كه اين كار موجب تصرف در ملك ديگران مانند آثار قبرهاى ويران شده نشود . 23 مسائلى در بارهء نماز و روزه مسأله 79 اگر شخص روزه دار پس از غروب بى آنكه در شهر خود افطار كند ، با هواپيما به سمت مغرب مسافرت كند و به جايى برسد كه هنوز خورشيد غروب نكرده است ، واجب نيست تا غروب امساك كند ، گرچه احتياط مستحب امساك است . مسأله 80 اگر مكلَّف در شهر خود نماز صبح را بخواند و سپس به سمت غرب مسافرت كند و به جايى برسد كه هنوز فجر ندميده است و بماند تا فجر بدمد ، يا آنكه نماز ظهر را در شهر خود بخواند و سپس مسافرت كند و به شهرى برسد كه هنوز ظهر نشده است و بماند تا وقت داخل شود ، يا آنكه نماز مغرب را در شهر خود بخواند سپس مسافرت كند و به شهرى برسد كه هنوز خورشيد غروب نكرده است و بماند تا غروب كند در همهء اين فرضها اعادهء نماز واجب نيست گرچه احتياط مستحب اعاده است . مسأله 81 اگر شخصى نماز نخواند تا وقت آن گذشته و با هواپيما به جايى رفت كه هنوز وقت باقى بود به احتياط واجب بايد نماز را به قصد ما في الذمّة يعنى بدون قصد ادا و قضا انجام دهد . مسأله 82 اگر مكلف با هواپيما سفر كند و بخواهد در آن نماز بخواند ، در صورتى كه بتواند به هنگام نماز رو به قبله بودن و استقرار داشتن و ديگر شرايط را رعايت كند ، نمازش صحيح است و گرنه در صورتى كه وقت داشته باشد و بتواند پس از خروج از هواپيما نماز واجد شرايط را بجاى آورد ، بنا بر احتياط نمازش در هواپيما صحيح نيست . ليكن اگر وقت تنگ باشد ، واجب است نماز را درون هواپيما بجاى آورد و در آن صورت اگر جهت قبله را بداند ، بايد بدان جهت نماز بخواند و نمازش بدون رعايت قبله جز در حال ضرورت صحيح نيست ، و در اين حال بايد هرگاه هواپيما از سمت قبله منحرف شد ، بدان سو رو كند و در هنگام انحراف از قبله ، از قراءت و ذكر دست بكشد ، و اگر نتواند به عين قبله توجه كند ، بايد به سمتى توجه كند كه قبله بين دست راست و چپ او باشد ؛ و اگر جهت قبله را نداند ، بايد بكوشد آن را مشخص كند و طبق ظنّ خود